حضرت امام صادق علیه السلام در ذیل آیه کریمه «فلینظر الانسان الی طعامه » (1) ، فرمودند: منظور از این طعام «علم » است، یعنی انسان باید نگاه کند که علم خود را از چه کسی می گیرد (2) . پس طعام «علم » است و علم همان روزی معنوی است، و مطعم و معلم حقیقی اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام هستند، چنان که از حضرت امام کاظم علیه السلام رسیده است که حضرت علی علیه السلام را «امیرالمؤمنین » می گفتند، چون به انسان طعام «میره » می دهد: «لم سمی امیرالمؤمنین امیر المؤمنین؟ قال علیه السلام: لانه یمیرهم (المؤمنین) العلم » . (3) اگر ظاهر «امیر» این است که به انسان «امر» می کند، ولی باطن آن طبق بیان امام هفتم علیه السلام این است که به متفکران، طعام «میره » می دهد .

بیان قرآن کریم است که انبیا علیهم السلام عموما و شعیب علیه السلام خصوصا، «نبوت » را رزق می دانند: «و رزقنی منه رزقا حسنا» (4) و اولیا «ولایت » را و علما «علم » را رزق می دانند . لذا رزق، توسعه داشته و اختصاصی به ارزاق طبیعی نظیر نان و میوه و . . . نخواهد داشت .

علوم هم دو قسم است: بعضی از دانش ها با دسترنج مدرسه و تلاش و کوشش نصیب انسان می شود، و بعضی از علوم از بالا به انسان افاضه می شود: «دولت آن است که بی خون دل آید به کنار» .

اگر کسی به درستی به دین عمل کند، هم علوم سمایی (آسمانی) از راه الهامها نصیب او می شود که: «العلم نور یقذفه الله فی قلب من یشاء» (5) ، هم از راه کسب، که علم ارجل نام دارد، نظیر سیر و سلوک. (6)

پی نوشت ها:

1) «پس انسان باید به غذای خود بنگرد» سوره عبس، آیه 24.

2) محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج 2، ص 96.

3) همان، ج 37، ص 293، ح 7.

4) سوره هود، آیه 88.

5) بحار الانوار، ج 1، ص 225.

6) عبد الله جوادی آملی، بنیان مرصوص، ص 82.