علامه راغب اصفهانی در نگاه حضرت آیت الله معرفت (ره)
علامه راغب اصفهانی، پیشگام در عرصه اجتهاد و کنکاش علمی در باب لغت و واژه شناسی
سؤال ـ ضمن تشکر از حضرتعالی، لطفاً بفرمایید که راغب اصفهانی در مجموع چگونه شخصیتی بوده و در حوزه تاریخ اسلام و علوم اسلامی چه جایگاهی داشته است؟
آیت الله معرفت: ایشان آثار بسیاری دارد؛ در «المفردات» که واقع تفسیر موضوعی است و این طور نیست که فقط لغات قرآن را معنا کرده باشد، ایشان روی واژه هایی انگشت گذاشته که تقریباً مشکل آفرین است. راغب آن ها را خیلی خوب حلّ و فصل نموده و در حقیقت، اوّلین کسی است که باب اجتهاد را در علم لغت گشود. هنر راغب اصفهانی این بود که اثبات کرد می توان در لغت اجتهاد کرد به امر ریشه یابی واژه ها مبادرت ورزید. بعد از این که مستعملین مخصوصاً مستعملین گذشته، یک واژه ای را در یک مفهومی به کار می بردند که احیاناً با معنای موضوعٌ له اصلی آن دوگانگی داشت، می شود درباره آن به بحث و دقت نظرهای عالمانه پرداخت. این جای تأمل داشتن ها و دقت ها به این جا رسیدند که خود ارباب لغت، یعنی مردمی که پیرو آن لغت هستند، مثلاً عرب ها یا فارس ها، یک سری ملاک هایی را در اختیار گذاشتند که استعمال کنندگان ملزم نیستند فقط در آن معنای مفهوم اوّلیه، آن را به کار برند؛ بلکه می توانند بر اساس مناسبت هایی، آن لغات را در معانی دیگر نیز به کار گیرند. همین مناسبت ها موجب کشش در مفاهیم لغوی است و همین کشش ها معنای توسعه است؛ یعنی لغت از حالت توفیقی و توقفی بیرون می آید و حالت امتداد پیدا می کند و انسان ها می توانند در طول زمان بر حسب نیازهایی که برای شان پیس می آید، این واژه ها را به مناسبت به کار ببرند. از این رو است که باب استعاره و کنایه و امثال این ها باز شد. این ها همه مبتنی بر فکر و تدبر در زمینه ریشه یابی است؛ یعنی همان اجتهاد در باب لغت. و نخستین کسی که به لغویین و خاصه به کسانی که در خصوص قرآن کار می کردند، جرأت اجتهاد لغوی را داد، راغب اصفهانی بود.
حجت الاسلام والمسلمین