نگاهی به کتاب مفاتیح الحیاة اثر آیتالله جوادی آملی
نگاهی به کتاب مفاتیح الحیاة اثر آیتالله جوادی آملی
«مفاتیح الحیاة» کتابی است که در نمایشگاه کتاب تهران با استقبال زیادی روبرو شد. جرقهی اولیهی این طرح از حدود 5 سال قبل با فرمایش حضرت آیتالله «جوادی آملی» در خطبههای نماز جمعه در مورد بهتر نگه داشتن محیط زندگی چه در طبیعت و چه در زندگی به عنوان یک شهروند زده شد.
جهان نیوز - هادی بیات:
کتابی در نمایشگاه کتاب 91 در غرفهی انتشارات «اسراء» با استقبال به نسبت زیاد مخاطبان روبهرو شد: «مفاتیح الحیاة» کتابی که در ابتدا نام «مفاتیح الجنان» شیخ عباس قمی را به یاد میآورد البته با تفاوتی که نویسندهی مفاتیح الحیاة برشمرده است:
«یک وقت رابطهی انسان با خدا در حدّ مناجات، دعا و اینهاست، آن میشود مفاتیح الجنان. یک وقت سفر چهارم از اسفار اربعه را شما میخواهید بگویید [یعنی] که سیر سفر مِن الخلق إلی الخلق بالحق ما باید داشته باشیم، این میشود مفاتیح الحیات. این خیلی فرق است که انسان مناجات کند، دعا کند که میشود مفاتیح الجنان یک وقت است نه، در خلقت از دید الهی دارد میگذرد. این [یعنی] سفر چهارم که سیر مِن الخلق إلی الخلق بالحق [است]، با چراغ حق دارد حرکت میکند، در راه حق دارد حرکت میکند، از منظر خدا دارد حرکت میکند، خدابین است و دارد حرکت میکند.»[1]
جرقهی اولیهی این طرح از حدود 5 سال قبل با فرمایش حضرت آیتالله «جوادی آملی» در خطبههای نماز جمعه در مورد بهتر نگه داشتن محیط زندگی چه در طبیعت و چه در زندگی به عنوان یک شهروند زده شد و سپس با ارائهی طرح تفصیلی و تکمیل آن، کار پژوهشی اثر زیر نظر ایشان آغاز و با رهنمودهای او پیش رفت و در نهایت با بازبینی نهایی استاد و اعمال نهایی نظراتشان پایان یافت.[2]
سالها بود که به نوعی منتظر چنین کتابی بودیم. شاید به نظر برسد که کتابهایی از این دست وجود داشته است. «ثواب العمال و عقاب الاعمال» شیخ صدوق، «حلیة المتقین» علامه مجلسی و تا حدی «الحیاة» جناب آقای حکیمی را میتوان از کتابهایی دانست که در این موضوع نوشته شده است. اما تفاوتی جدی در این میان وجود دارد که باید از آن غافل نشد و آن مسألهی اجتهاد به معنای وسیع و عمیق کلمه است: «در تمامی موارد قبلی گرچه از روایات اهل بیت استفاده شده اما اینها را افرادی نوشتهاند که میتوان نام محدث را به نوعی بر آنان اطلاق نمود. این بزرگواران گرچه روایات زیادی را دیده بودند اما به دلیل آن که فقیه به معنای مصطلح آن نبودهاند بعضاً از جمع سالم بین روایات ناتوان بودهاند.
از آن مهمتر فهم روایات اهل بیت ذیل قرآن است که خود تسلط ویژهای بر قرآن میخواهد که احیاناً در توان برخی از آن بزرگان نبوده است. جهان بینی صحیح و عمیق داشتن که بر فهم صحیح از آیات و روایات مؤثر است هم نکتهی بعدی است که تسلط بر فلسفه میخواهد. شاید بتوان گفت اولین بار در تاریخ تشیع است که چنین مجموعهای زیر نظر فیلسوفی عمیق، مفسری قَدَر و فقیهی برجسته تدوین میشود و همهی آن از زیر نظر تیز بین چنین شخصیتی گذشته است. گذشته از آن که کار، یک کار پژوهشی گروهی بوده و این گروه خود از شاگردان چنان استادی بودهاند و طبعاً در مراحل تتبع و تحقیق اولیه نیز تا حد زیادی نگاه استاد لحاظ شده است.»[3]
تفاوت دیگر این کتاب با کتب مشابه، دیدگاه حکومتی و اجتماعی آن است. یک بخش از پنج بخش کتاب تحت عنوان تعامل مردم و نظام اسلامی است و در آن به موضوعات متعددی در این عرصه پرداخته شده است که شاید مورد غفلت بسیاری از ما بوده است: «مرزبانی و اهمیت آن، آثار معنوی مرزبانی، اهمیت راز داری (حفظ اسرار مسلمانان)، مشارکت سیاسی، شهرداری (خدمات عمومی)، تکدی گری و ... . پرداختن به این مسائل آن هم از زبان آیات و روایات و تبیین آنها میتواند تأثیر بسیاری بر آحاد جامعهی اسلامی داشته باشد و زوایای پنهانی از معارف اسلامی را در عرصهی حکومت و اجتماع آشکار نماید.»
همان طور که گفته شد، کتاب شامل پنج بخش است:
1. تعامل انسان با خود،
2. تعامل انسان با همنوعان،
3. تعامل مردم و نظام اسلامی،
4. تعامل انسان با حیوان،
5. تعامل انسان با خلقت زیست محیطی.
تأملی در این عناوین و نگاهی به فهرست تفصیلی کتاب، نکتهی پیش گفته را تقویت میکند. اکثر مسائل مطرح در این کتاب به نوعی نگاه تمدنی اسلام را روشن میسازد آن هم در نگاهی وسیع که حتی شامل نگاه زیست محیطی اسلام هم میشود. این کتاب نقطهی مقابل تفکر سکولار به دین را به نمایش میگذارد. آری، این کتاب مفاتیح الجنان تمدنی است.
کلام را با سخن نغزی از استاد به پایان میرسانیم:
«از خدای سبحان مسألت میشود که توفیق سلوک اسفار چهارگانه به ویژه سفر چهارم را به امت اسلامی عطا فرماید تا در متن حیات با دین زندگی کنند.»[4](*)
«مفاتیح الحیات» تازهترین اثر منتشر شده از آیتالله عبدالله جوادی آملی است که در پنج بخش به شرح رابطه انسان با خود و محیط پیرامون خود میپردازد. این کتاب با شرح تعامل انسان با خود، مطالبش را آغاز کرده و در ادامه به شرح تعامل انسان با همنوعان، همکیشان و شهروندان پیرامون خود میپردازد و در ایام نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران نیز یکی از پرمخاطبترن آثار نمایشگاه بود که بیش از 15 هزار نسخه از آن به فروش رسید.
ساکنان تهران برای تهیه این کتاب می توانند با شماره 20- 88557016 سامانه اشتراک محصولات فرهنگی؛ سام تماس بگیرند و کتاب را در محل کار یا منزل _ بدون هزینه ارسال _ دریافت کنند.
بخش بندی این کتاب بدین شرح است: «ارتباط انسان با خود، ارتباط انسان با دیگران، ارتباط انسان با طبیعت و ارتباط انسان با حیوانات». بیش از یکصد عنوان کتاب حدیثی و 6هزار حدیث برای این کار مورد استفاده قرار گرفته و حدود 14 هزار عنوان تهیه شده است تا بتوان از تمام این احادیث، احادیث مرتبط را استخراج کرد. کتاب از فصل های متعددی تشکیل شده و در هر فصل احادیث معتبری در خصوص موضوعات آن فصل ارائه شده که متن عربی و منبع این احادیث نیز در پاورقی صفحات درج شده است.
در بخشی از کتاب ذیل عنوان «زینت و آراستگی» می خوانیم:
«امام صادق(ع)
می فرماید: عطر مردان پربو و کمرنگ ولی عطر زنان کم بو و پررنگ باشد.
امام رضا(ع) می
فرماید: خوب است که مرد هر روز از عطر و بوی خوش بهره گیرد و اگر نتوانست، یک روز
در میان و اگر نتوانست هر جمعه.
امام باقر(ع): سزاوار
نیست زنان آراستن خود را برای همسرانشان تعطیل کنند، هرچند به آویختن گردنبندی
باشد.
رسول خدا(ص) از به دست کردن انگشتر روی و آهن و از نقش
حیوان بر نگین انگشتر
نهی فرمود و می فرمود:
انگشتر عقیق به دست کنید زیرا تا بر دست شماست، غم نمی
بینید.»
همچنین در بخشی از سرفصل «آداب خوابیدن» می خوانیم:
«امیرمومنان (ع) می فرماید: مومن رو به قبله و بر پهلوی راست می خوابد.
امام صادق(ع) می فرماید: هرگاه رسول خدا(ص) می خواست بخوابد مسواک می زد و به رختخواب می رفت و بر پهلوی راستش می خوابید و دست راستش را زیر گونه راستش می نهاد.
امام رضا(ع) می فرماید: قدرت و سلطنت خواب، در مغز است و آن مایه پایداری و نیرومندی جسم است، پس هرگاه خواستی بخوابی ابتدا بر سمت راست و سپس بر سمت چپ بخواب و همچنین هنگام برخاستن از سمت راست برخیز.
امام باقر(ع) می فرماید: خواب در ابتدای روز مایه نادانی و کودنی و خواب قیلوله(خواب کوتاه نیمروز) نعمت و خواب عصر مایه حماقت و خواب میان مغرب و عشاء مایه محرومیت از روزی است.
امیر مومنان (ع) می فرماید: خواب میان مغرب و عشاء و پیش از طلوع خورشید مایه فقر است.
رسول خدا(ص) می فرماید: خدا سه چیز را دوست دارد: کم گویی، کم خوابی و کم خوری. و نیز می فرماید: یکی از بدترین چیزهایی که درباره امتم هراس دارم، پرخوابی است.»
این اثر ارزشمند در 780 صفحه و با قیمت 14500تومان از سوی انتشارات اسراء منتشر شده است.
حجت الاسلام والمسلمین