ضرورت تدبر:
ضرورت تدبر:
«تدبر»، واژه ای است که از کنار آن نمی توان به سادگی عبور کرد، زیرا بانگ پرخروش چهار آیه قرآن۱، مانند:
«أَفَلَا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْءَانَ وَ لَوْ کاَنَ مِنْ عِندِ غَیرِ اللَّهِ لَوَجَدُواْ فِیهِ اخْتِلَافًا کَثِیرًا»۲
و نوای هشدار آمیز معصومان(ع)، سکوت بی تفاوتی نسبت به این وظیفه همگانی را در هم شکسته است.پیامبر گرامی اسلام(ع)، در خطبه غدیر:
«مَعَاشِرَ النَّاسِ تَدَبَّرُوا الْقُرْآنَ وَ افْهَمُوا آیَاتِه»۳
علی(ع)، در بیان وزین
«أَلَا لَا خَیْرَ فِی قِرَاءَةٍ لَیْسَ فِیهَا تَدَبُّر»۴
و فاطمه زهرا(سلام الله علیها)، در خطبه ایراد شده در مسجد النبی(ص)
«أ فَلا تَتَدبَّرون القُرآن أم عَلى قُلوبٍ أقفالُها»۵
و امامان معصوم(ع)، در بیانات متعددی؛ همگان را به تدبر در قرآن دعوت فرموده اند.
تدبر چیست؟
خواننده محترم! اگر فرد عاقلی با شما به طور پیوسته چند جمله سخن بگوید، آیا جملات سلسله وار او را، تک تک و مجزا مورد توجه قرار می دهید و یا با نظر به ارتباط جملات پیوسته، به مقصود وی از طرح مجموعه جملات می رسید؟ پاسخ روشن است: برای درک مقصود گوینده باید به مجموع جملاتش توجه کرد؛ این حالتِ همه ما در پیشگاه سخنرانی عقلا است. همه می دانیم که هر سوره قرآن، مجموعه ای از آیات است که خدای حکیم آنها را با نظم و ترتیب خاصی در کنار یکدیگر قرار داده و با مرز روشن «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیم» از آیات قبل و بعد جدا کرده است؛ آیا این نظم وحیانی و ترتیب الهی غیر قابل تغییر، لغو است؟ آیا گوینده آن از طرح سلسله وار این آیات، هدفی ندارد؟ با توجه به حکمت الهی، جواب منفی است. آیا او هدفی داشته، اما این هدف برای ما قابل فهم و درک نیست؟ آیه هشتاد و دوم سوره نساء به این سؤال نیز جواب منفی می دهد، زیرا خدای متعالی در این آیه همگان را به تدبر در قرآن، به منظور درک هماهنگی الهی آن دعوت کرده است، بنابراین هماهنگی آیات یک سوره در راستای تأمین مقصود متکلم حکیم آن، از طریق تدبر قابل درک است. تدبر یک سوره، درک تدبیر خدای حکیم در آن سوره است و تدبیر خدا در یک سوره، پشت سر هم قرار دادن حکیمانه آیات سوره برای رساندن مخاطب به مقصود و هدفی خاص است.
پیام مهم تدبر آن است که برای فهم هر سوره قرآن که مجموعه ای منسجم از آیات الهی است، باید به مجموع آیات سوره توجه کرد و به مقصود گوینده دست یافت.این امر مهم، حتما باید از تنگنای سلایق شخصی عبور کرده و در شاهراه قانون و ضابطه عقلایی صورت بگیرد و بستر محکم این شاهراه چیزی جز ظاهر قرآن کریم نیست. آری، تدبر هر سوره، فهم قانونمند سیاقی و مقایسه ای آیات سوره و به دیگر بیان، فهم مجموعی آیات آن است.
سوره مبارکه نساء آیه ۸۲، سوره مبارکه مؤمنون آیه ۶۸، سوره مبارکه ص آیه ۲۹ و سوره مبارکه محمد آیه ۲۴
سوره نساء، آیه ۸۲٫ ترجمه: آیا در قرآن تدبر نمیکنند و اگر از جانب غیر خدا بود در آن بسیار اختلاف مییافتند؟
وسائل الشیعه، ج۲۷،ص۱۹۳: ای گروههای مردم! در قرآن تدبر کنید و آیات آن را بفهمید.
اصول کافی، ج۱، ص۳۶٫ ترجمه: امیر مومنان (علیه السلام) فرمود: آگاه باشید، فایدهای در قرائت بدون تدبر نیست.
احتجاج۱،ص ۱۰۴ ترجمه: پس چرا در قرآن تدبر نمی کنید؟! یا اینکه بر قلبهای تان قفلی است.
حجت الاسلام والمسلمین