اثبات توحید و نفی شرک
اثبات توحید و نفی شرک
اثبات احدیت و صمدیت برای خدا و نفی زاییدن و زاییده شدن و همتا داشتن از ذات پاک او.
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ
بخوان این سوره را به نام خدای رحمتگر مهربان
قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ (۱) اللَّهُ الصَّمَدُ (۲)
لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ (۳) وَ لَمْ یَکُن لَّهُ کُفُوًا أَحَدُ (۴)
وجود خدا امری بدیهی است و نیازمند اثبات نیست. بداهت وجود او با این بیان روشن می شود که عالم هستی از دو فرض خارج نیست: یا آفریننده ای دارد یا ندارد. در صورت اول، آن هستی بخش، خداست و در صورت دوم (العیاذ بالله) خود عالم هستی، خداست. چنان که هویداست، در هر دو فرض، خدا ثابت است و فرض سوم که نه خدای هستی بخش باشد و نه عالم هستی، خدا باشد، جز با سفسطه و انکار وجود سازگار نیست.
براین اساس باید به جای اثبات خدا در شناخت او کوشید. باید دید چه وجودی را می توان (الله) دانست؟ آیا می توان مانند مادی گرایان و ملحدان، عالم طبیعت را خدا پنداشت؟ آیا می توان همانند بت پرستان و طاغوت پرستان، فرشتگان، جنیان، آدمیان، طواغیت یا نمادهای چوبین، آهنین و سنگین آنان را خدا انگاشت؟ یا باید در جرگه یکتاپرستان درآمد و توحید را سرلوحه شئون هستی خویش قرار داد؟
آری، فطرت خداجوی آدمیان در پی شناخت صفات خدای حقیقی است تا اعتقاد به خدایان وهمی، رهزن نگردد و جز در برابر خداوند یکتا پیشانی عبودیت بر خاک نساید:
ای رسول ما! بگو حقیقت این است که خدا احد است. خدا یکی است که نه در واقعیت و نه در ذهن، «دوم» ندارد و در شمار اعداد نمی گنجد. «۱» خدا صمد است. اوست آن سروری که همه چیز در همه شئونش به او نیازمند است و او در هیچ شأنی نیازمند کسی نیست. «۲» نه زاییده است و نه زاده کسی است«۳» و هیچ کس همتا و همانند او نبوده است. «۴»
بدین ترتیب، این سوره مبارکه با ساده ترین و در عین حال، عمیق ترین بیان ممکن، ویژگیهای خدا را در جامع ترین بیان کوتاه به اثبات رسانده است تا انسان حقیقت جو در تکاپوی فطری خداجویی، دچار خطا نگردد و مصداق حقیقی خدا را از مصادیق وهمی آن تشخیص دهد و جز در برابر خدای حقیقی سر تسلیم و اخلاص فرو نیاورد.
اثبات توحید و نفی شرک
اثبات احدیت و صمدیت برای خدا و نفی زاییدن و زاییده شدن و همتا داشتن از ذات پاک او.
استناد و استدلال
تشخیص فضای سخن و جهت هدایتی سوره
فضای سخن: بجا بودن امر (قل) در ابتدای این سوره نشان میدهد که در فضای نیاز افکار عمومی به تبیین اوصاف خدای حقیقی و بازشناسی او از خدایان وهمی نازل شده است.
جهت هدایتی
أ. آیات این سوره تنها یک جمله است: امر (قل) و مقول آن که از (هو) آغاز می شود و تا انتهای سوره ادامه دارد و معمولاً جهت سخن، در مقول قول جست و جو می شود.
ب. دو آیه نخست سوره، بیان اوصاف ثبوتی خداست و می توان آنها را مبیّن توحید ذاتی (أحد) و افعالی (الصمد) دانست. با توجه به اینکه برگشت توحید صفاتی به توحید ذاتی است، این دو آیه بیانگر تمام شاخههای ثبوتی توحید است. دو آیه انتهایی سوره نیز بیان اوصاف سلبی خداست که نفی شرک در همه اقسام آن است؛ چه شرک در قالب قول به زاییدن و زاییده شدن و چه شرک در قالب قول به همتا و همانند داشتن. به این ترتیب، محتوای این سوره جامع اثبات توحید و نفی شرک است.
برایناساس، جهت هدایتی سوره چنین خواهد بود: «اثبات توحید و نفی شرک. اثبات احدیت و صمدیت برای خدا و نفی زاییدن و زاییده شدن و همتا داشتن از ذات پاک او».
حجت الاسلام والمسلمین