به بهانه سفر به تاشکند
ازبکستان امروز دارای مردمانی مهربان ومومن وسختکوش دارای تمدنی کهن و مایه امیدی برای آینده جهان اسلام علاوه بر شواهد گوناگون نماز عید فطر امسال 1388 بهترین گواه این حقیقت می باشد .
ازبکستان
در بخش مركزي آسياي ميانه و بخش بزرگي از سرزمينهاي واقع در بين رودخانههاي سيردريا و آمودريا قرار گرفته است. ازبكستان با پنج كشور قرقيزستان در شمال شرقي، قزاقستان در شمال و شمال غربي، تركمنستان در جنوب غربي، تاجيكستان در جنوب شرقي و افغانستان در جنوب هممرز است. مساحت سرزمين ازبكستان ۴۴۷٬۴۰۰ کلیومتر مربع و طول آن از شمال تا جنوب 930 كيلومتر و از غرب تا شرق 1425 كيليومتر است.
ازبكستان داراي طبيعتي رنگارنگ و زميني ناهمار است. بعضي مناطق آن داراي كوهستانهاي بلند و رودخانه و درياچههاي فصلي و بعضي مناطق ديگر آن از بيابانها و زمينهاي كمآب تشكيل يافته است. مناطق كوهستاني، تقريباً يك پنجم خاك ازبكستان را تشكيل ميدهد و بلندترين نقطه آن در ازبكستان به 4643 متر ميرسد. تعداد كل درياچههاي ازبكستان به حدود هشتاد ميرسد كه اكثر آنها را درياچههاي كوچك تشكيل ميدهد. بزرگترين درياچه ازبكستان «آرال» نام دارد كه بخش جنوبي آن به ازبكستان تعلق دارد.
ازبكستان پرجمعيتترين كشور در ميان جمهوريهاي آسياي ميانه است و از لحاظ شمار جمعيت، سومين كشور بعد از روسيه و اوكراين قرار دارد. بنا به آمار سال 2004 جمعيت كشور به 26 ميليون نفر ميرسد كه حدود 63 درصد آن در روستاها زندگي ميكنند.
در سال 1924 به شوروی سابق ملحق شد و در سال 1991 از آن استقلال یافت. كشوری كم ارتفاع است كه فقط در مناطق جنوبی وشرقی، دارای ارتفاعات و كوههای مختلف می باشد. آب وهوای قاره ای وخشك، با زمستانهای كوتاه و ملایم، از ویژگیهای ازبكستان است. كوههای جنوبی این كشور، از جهت تولید برق و آبیاری زمینهای زیر كشت، اهمیت فراوانی دارند. این كشور، بزرگترین تولید كننده ماشین آلات و صنایع سنگین درآسیای میانه بوده، و به علت دارا بودن خاك حاصلخیز وچراگاههای فراوان، تولیدكننده كتان، گوشت و لبنیات نیز می باشد. ازبكستان، ذخایر معدنی و طبیعی مانند: زغال سنگ – نفت – آهن و گاز طبیعی دارد
کشوری کم ارتفاع است که فقط در مناطق جنوبی وشرقی، دارای ارتفاعات و کوههای مختلف می باشد. آب وهوای قاره ای وخشک، با زمستانهای کوتاه و ملایم، از ویژگیهای ازبکستان است. کوههای جنوبی این کشور، از جهت تولید برق و آبیاری زمینهای زیر کشت، اهمیت فراوانی دارند .غرب ازبکستان پست و عمدتا بیابانی است.
رودهای مهم: آمودریا ، کارادریا.
بلندترین نقطه: قله بانووکا 4488 متر.
آب و هوا
آب وهوای قاره ای وخشک، با زمستانهای کوتاه و ملایم، از ویژگیهای ازبکستان است. کوههای جنوبی این کشور، از جهت تولید برق و آبیاری زمینهای زیر کشت، اهمیت فراوانی دارند .غرب ازبکستان پست و عمدتا بیابانی است.
ازبکستان آب و هوای گرم و تنوع دمایی دارد که مشخصه آن تابستانهای داغ و بارندگی کم است. تنها در کوهها بیش از 500 میلی متر باران در سال میبارد.
اقتصاد
این کشور، بزرگترین تولید کننده ماشین آلات و صنایع سنگین درآسیای میانه بوده، و به علت دارا بودن خاک حاصلخیز و چراگاههاي فراوان تولید کنند کتان، گوشت و لبنیات نیز می باشد.ازبکستان یکی از بزرگترین تولید کنندگان پنبه در جهان است، ولی استفاده از آمو دریا و شاخه هایش برای آبیاری موجب کوچکتر شدن تدریجی دریاچه آرال شده است.
ازبکستان، ذخایر معدنی و طبیعی مانند: زغال سنگ ، نفت ، آهن و گاز طبیعی دارد، اقتصاد هنوز عمدتا در تملک دولت است از مرکز به برنامه ریزی میشود.
تاریخ معاصر
ازبکها تا قبل از تابع شدن خانهای بخارا و خیوه به تزار روسیه (طی 1868 تا 1873) تحت سلطه روسیه نرفتند.
پس از انقلاب روسیه، شورش باسمه چی(1918 تا 1922) در برابر حکومت شوروی مقاومت کردند، ولی خانها سرانجام سرنگون شدند (1920) و جمهوری شوروی برقرار شد (1923 تا 1924) ازبکستان هنگامی که مرزبندیهای آسیانه میانه شوروی تجدید سازمان یافت در 1924 ایجاد شد.
به دنبال کودتای فرجام کمونیستهای تندرو در مسکو (سپتامبر 1991) اعلام استقلال کرد و پس از انحلال شوروی (دسامبر 1991) از سوی جامعه بین المللی به رسمیت شناخته شد.
تيمور نماد ازبکستان
تيمور در جواني از اسب سرنگون شده و پايش شكست و به علت اينكه شكستگي پايش به خوبي مداوا نشد ، لنگ مي زد و به همين دليل لقب تيمور لنگ را گرفت.
او يك مسلمان متعصب و يك فاتح بي رحم بود. تيمور ابتدا اففانستان كنوني و ماوراء النهر را فتح مي كند. سپس به مغولان يورت طلايي كه در روسيه مستقر بودند يورش برده و دست به كشتار آنها مي زند.
مغولان براي فرار از كشتارهاي تاتارهاي تيمور وارد خاك اسلاوهاي مسكووي شده و به نوبه خود آنها را تحت فشار قرار مي دهند.
تيمور لنگ سپس با لشكريان خود به سلطان دهلي كه در شمال هند سلطنت مي كرد حمله كرده و لشكر سلطان دهلي را در روز 17 دسامبر سال 1398 ميلادي در منطقه پانيپات درهم مي شكند.
تيمور پس از غارت دهلي به سوي ايران حركت مي كند و در سر راه خود شهرها را ويران و غارت كرده و ميليون ها نفر از اهالي ايران را به قتل مي رساند.
سپس نوبت به بغداد و دمشق مي رسد تا شاهد وحشيگري هاي تيمور و تاتارهايش باشند.
تيمور پس از فتح بغداد پايتخت سابق خلفاي عباسي ، شهر را ويران كرده و مردم شهر را قتل عام مي كند و زنان و دختران و پسران جوان را به اسارت مي گيرد.
شهر دمشق توسط تيمور به آتش كشيده مي شود و ساكنانش به سرنوشت ساير شهرهايي كه توسط او فتح شده بودند ، دچار مي شوند.
تيمور پس از اين فتوحات متوجه منطقه آناتولي قلمروي سلطان عثماني بايزيد اول ملقب به ايلدرم مي شود. بايزيد اول سراسر آناتولي و بخش هاي وسيعي از اروپاي مركزي و بالكان امروزي را فتح كرده بود از قدرت فوق العاده اي برخوردار شده بود و ارتش قدرتمندي در اختيار داشت.
لشكريان تيمور علاوه بر تاتارها شامل سربازان ترك آسياي مركزي ، سيبري بودند و تيمور 50 فيل جنگي نيز داشت.
لشكريان سلطان بايزيد نيز از اقوام گوناگون تشكيل شده بود ، آنها نيز در فنون جنگي به مهارت لشكريان تيمور بودند اما در كشتار ، غارت ، تجاوز و چپاول هنوز به پايه آنها نمي رسيدند.
ستون اصلي لشكر بايزيد را يني چري ها و 40 هزار سوار صرب تشكيل مي دادند.
سرانجام دو لشكر در آنقره در مقابل يكديگر صف مي كشند و جنگ خونيني درمي گيرد كه علي رغم جنگاوري يني چري ها و سواركاران صرب لشكر بايزيد ايلدرم از لشكر تيمور لنگ شكست خورده و خود او به اسارت تيمور در مي آيد.
به اين ترتيب ، در روز 28 ژوييه سال 1402 ميلادي تيمور لنگ فاتح تاتار در آنقره سلطان بايزيد ايلدرم سلطان عثماني را به سختي شكست داد و او را به اسارت گرفت. رفتار تيمور مطابق هميشه نسبت به مغلوب بي رحمانه و ناجوانمردانه بود.
او بايزيد را مانند يك حيوان در يك قفس آهني زنداني مي كند و به عنوان يك غنيمت جنگي به همراه مي برد.
بايزيد بر اثر آزار و ايذاي فراواني كه متحمل مي شود پس از 8 ماه اسارت در قفس آهني در روز 9 مارس سال 1403 ميلادي مي ميرد.
درپي مرگ بايزيد قلمرو اش تجزيه شده و پسرانش مدت 10 سال بر سر تصاحب سلطنت عثماني با يكديگر مي جنگند.
تيمور نيز عاقبت بهتري ندارد ، او بسوي شرق بازمي گردد و در روز 18 فوريه سال 1405 ميلادي در سن 70 سالگي جان مي سپرد ، بي آنكه فردي براي مرگ اين فاتح بي رحم كه ميليون ها نفر را به قتل رساند و شهرهاي آباد را به ويرانه تبديل كرد ، افسوس بخورد.
سرزمين هاي پهناوري كه تيمور فتح كرده بود تجزيه مي شوند و پسرانش مدتي سلطنت نواحي مختلف فتوحات پدري را در دست داشتند ، اما سرانجام سلطنت هاي آنها نيز منقرض مي شوند.
فتوحات ، غارت ها ، كشتارهاي تيمور لنگ براي ايجاد يك امپراتوري بزرگ بي نتيجه بودند و پس از مرگش اين امپراتوري نابود شده و به غير از شهر هرات چيزي براي بازماندگانشان باقي نماند ، مگر نام تيمور لنگ كه در تاريخ به عنوان يك فاتح خونخوار و بي رحم براي هميشه ثبت شد.
تاشکند به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام
از سوی سازمان علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (آیسسکو) تاشکند به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام در سال ۲۰۰۷ انتخاب شده است. شاید اگر سمرقند این عنوان را کسب میکرد برازندهتر بود، چون سمرقند نصفه دوم شهر اصفهان میتواند باشد البته واقعیت این است که اصفهان نصفه دوم سمرقند است چون بر اساس شواهد تاریخی سمرقند قبل از اصفهان ساخته شده است.
در سال ۲۰۰۶ اصفهان پایتخت فرهنگی جهان اسلام پس از مکه بعنوان اولین پایتخت فرهنگی جهان اسلام بود.
ازبکستان با شهرهای تاشکند و سمرقند و بخارا و خیوه و خوارزم و مرغیلان و فرغانه و ... در تاریخ و فرهنگ و تمدن اسلامی جایگاه شایستهای داشته و امیدواریم با این انتخاب شهرهای بزرگ کشورهای اسلامی مثل اصفهان و تاشکند مورد توجه بیشتری قرار بگیرند.
حجت الاسلام والمسلمین