محمد فرزند حسام الدين حسن ، معروف به ابن حسام ، شاعر ، عارف ، فقيه و انديشمند قرن هشتم و نهم هجري است.

تولد ابن حسام را سالهاي 782 و يا 783 هجري ( 760 شمسي ) دانسته اند.

زاد گاه ابن حسام ، شخرك خوسف است كه از بخش هاي فعلي بيرجند و از قديمي ترين آباديهاي قهستان مي باشد.

ابن حسام تحصيلات مقدماتي و تربيت خود را مديون پدر دانا و با فضيلتش مي داند . او در خصوص سال تولدش در پايان قصيده اي چنين مي گويد:

معظم له  در سال 1272 شمسي در بيرجند متولد شد. آیت الله عارفي از علماي وارسته و عرفاي فاضل مي باشد. وي عمر با بركت خويش را صرف مبارزه با استبداد و تبليغ دين و تعليم علوم ديني نمود.  او از شاگردان شيخ عبدالكريم حايري و هم مباحثه امام خميني و آيت الله اراكي بود .

در جريان كشف حجاب دورة رضاخان بارها به افشاگري و سخنراني آتشين بر ضد كارهاي او پرداخت. مدتي نيز سرپرستي مدرسه علميه معصومه را به عهده گرفت و به تربيت طلاب و فضلا همت گماشت

 بیرجندی ، عبدالعلی ، ریاضیدان و منجم سده های نهم و دهم . نام کامل او نظام الدین عبدالعلی بن محمدبن حسین است و وی را با القاب فاضل بیرجندی (ابوریحان بیرونی ، مقدمة همائی ، ص قکز) و محقق بیرجندی (آیتی ، ص 206) نیز نامیده اند. از تاریخ تولدش اطلاع دقیقی در دست نیست و دربارة مذهب او نیز بحثهایی وجود دارد. در بعضی از نسخه های خطی آثارش (از جمله در نخستین سطر از رسالة شرح زیج جدید سلطانی ، نسخة شمارة 1/321 کتابخانة وزیری یزد) او را حنفی دانسته اند و قربانی (ص 173) نیز، برهمین اساس ، او را بر این مذهب دانسته است . اما بعضی نیز او را شیعه گفته اند (آیتی ، همانجا). ناجی نصرآبادی (ص 43) با استناد به بخشی از دیباچة کتاب ابعاد و اجرام بیرجندی ، او را شیعه دانسته ، و عبدالحسین حائری (ج 19، ص 364) نیز، با استناد به بعضی نوشته های بیرجندی دربارة استخراج وقت ظهر و عصر، قرائنی برای شیعه بودن او برشمرده است . در هر صورت ، به نظر می رسد که اشتهار بیرجندی به تشیع ، بیش از شهرت وی به حنفی مذهبی بوده است ، به طوری که آقابزرگ طهرانی در الذریعه و طبقات اعلام الشیعه ، به معرفی و بررسی بسیاری از کتابهای بیرجندی پرداخته است . نوشتة آقابزرگ در طبقات (ص 125) تنها جایی است که بیرجندی را عبدالعلی بن نظام الدین معرفی کرده در حالی که در سایر منابع نظام الدین جزئی از نام خود بیرجندی دانسته شده است نه نام پدر وی .

وجود چند بیرجندی در زمانهای مختلف ، باعث شده است که بعضی از آثار آنان به عبدالعلی بیرجندی که از همه مشهورتر است نسبت داده شود. یکی از این افراد عبدالعلی بیرجندی بُجدی ، از پیروان مذهب حنفی ، است که آیتی (ص 207) از او نام برده است . میرزا محمدعلی بن محمد اسماعیل قاینی بیرجندی (متوفی 1305) نیز با عبدالعلی بیرجندی یکی دانسته شده و کتابی از او به عبدالعلی نسبت داده شده است ( رجوع کنید به ادامة مقاله ).

عبدالعلی بیرجندی از محضر استادان بزرگی بهره برد؛ به روایت خواندمیر (ج 4، ص 615) علم حدیث را نزد خواجه غیاث الدین کاشانی (متولد 832) و فنون حکمی را نزد منصوربن معین الدین کاشی ، همکار غیاث الدین جمشید کاشانی ، و سایر علوم را نزد کمال الدین قنوی آموخت . ملامسعود شروانی و سیف الدین تفتازانی نیز از استادان او به شمار می روند (ناجی نصرآبادی ، ص 42). او را استاد شیخ بهایی دانسته اند (آیتی ، ص 206) که با توجه به زمان تولد شیخ بهایی (953) نادرست است (احمدی بیرجندی ، ص 24). امین احمد رازی (ج 2، ص 326) از بیرجندی با عنوان «جامع علوم معقول و منقول » یاد می کند و می نویسد: «جهت معیشت اولاد خود هشتاد ساله تقویم استخراج نموده .» برای مرگ بیرجندی تاریخهای مختلفی ذکر شده است (احمدی بیرجندی ، ص 33) اما تاریخ پایان یافتن تعدادی از کتابهایش ، مرگ وی را در934 تأیید می کند (قربانی ، همانجا؛ منزوی ، 1374 ش ، ج 1، ص 165).

 منبع:دایره المعارف اسلامی

آيت الله شيخ محمد حسين نابغ آيتى

    شادروان نابغ آيتى به سال 1305 شمسى در قريه نويك از محال بيرجند ديده به جهان گشود. دوران كودكى را به فراگيرى علوم  عربى نزد پدرش حجت الاسلام شيخ محمد در "نويك" گذرانيد و سپس براى ادامه تحصيلات به بيرجند و مشهد و قم سفر كرد و سرانجام به دريافت اجازه اجتهاد موفق گرديد. در سال 1350  كه پدر همسرش آيةالله شيخ محمد حسين آيتى رحلت نمود از طرف اهالى بيرجند از ايشان درخواست شد كه از قم به بيرجند آمده و زعامت علمی ودینی مردم فهیم این منطقه را بر عهده گیرند  واین عالم فرزانه این مسئولیت را پذیرفت . مرحوم نابغ آيتى، در بيرجند ضمن انجام امور دينى، دفترى را گشود كه درآن به حل و فصل دعاوى، حكميت‏ها، صدور احكام شرع، پاسخگويى به استفتاها، استشاره ها، استخاره‏ها و اداره امور طلاب و كمك به نيازمندان شهر مى‏پرداخت.

    ضمن انجام تمام اين امور، در گسترش مسجد موسوم به آيتى و ايجاد كتابخانه زحمت بسيار كشيد.

    زنده ياد نابغ آيتى شخصيتى باكفايت و با صراحت بيان بود و آنچه را به مصلحت مى‏ديد پى مى‏گرفت. وى پس از يك سال بيمارى در خرداد ماه سال 1375 بدرود حيات گفت.

    نابغ آيتى  داراى ذوق ادبى و قريحه شعرى بود. از ديوان شعر نامبرده قطعه « در بى‏اعتبارى دنيا » انتخاب شده است.

                                          در بى‏اعتبارى دنيا

 اين جهان چون شوره زارى بيش نيست 

     خانه ناپايدارى بيش نيست

 اين كه گوئى اين كنم يا آن كنم     

  در حقيقت جز شعارى بيش نيست

 عاشق ومعشوق را دراين ديار    

  غير يك بوس و كنارى بيش نيست

 آن عروس خانه بعد از چند روز 

 پيرزال دل فگارى بيش نيست

 آن جوان با غرور پهلوان 

  پير مرد بى بخارى بيش نيست

 آنكه را پنداشتى مرد خداست  

   ديدى آخر نابكارى بيش نيست

 آنچه راكردى فراهم روز و شب  

  لاشه صيد و شكارى بيش نيست

 ارزش دنيا به نزد عاقلان  

   ارزش موى حمارى بيش نيست

 اسوه تقوى و فضل و کرم  

 راست گويم هشت و چارى بيش نيست

 پس ز دنيا دل بريدن بهتر است 

 چونكه او ليل و نهارى بيش نيست 

 آيتى گويد كه دنياى دنى    

 بهر مؤمن اضطرارى بيش نيست

خدا او را غریق بحار رحمت خویش گرداند .ان شاءالله

به نام حضرت حق

 خوشا بيرجند ووضع دلپسندش  

     خداوندا نگهدار از گزندش

 نسيم باغران، عنبر شميم است    

 مگر با مشك تر مى‏پرورندش

 كمال وعقل و هوش و فضل ودانش   

    بخواه ازمردمان ارجمندش

 بيا جو بوى حكمت از نزارى 

 كه خواهى جست درخاك بلندش

 هر آن صاحبدلى كايد بدين شهر  

  به خوبى دلبران دل مى‏برندش

 ز خوبان اروپا هر كه دم زد  

  به مژگان تير باران مى‏كنندش

 دل و جانم به يغما دلبرى برد  

  به چشم مست و لعل نوشخندش

 نمودى صيد، آهوى دلم را     

  بدام زلف و گيسوى كمندش

 سمرقند و بدخشان و بخارا   

 همه بخشم بدان لعل چو قندش

 اگر روزى به‏شكّر خنده‏اى يار

  به‏دست آرد دل اين مستمندش

 بلى شيخ ضياء اين همت آموخت 

  ز شعر حافظ و اندرز و پندش

 عبدالعلی بیرجندی ، ریاضیدان و منجم سده های نهم و دهم . نام کامل او نظام الدین عبدالعلی بن محمدبن حسین است و وی را با القاب فاضل بیرجندی (ابوریحان بیرونی ، مقدمة همائی ، ص قکز) و محقق بیرجندی (آیتی ، ص 206) نیز نامیده اند. از تاریخ تولدش اطلاع دقیقی در دست نیست و دربارة مذهب او نیز بحثهایی وجود دارد. در بعضی از نسخه های خطی آثارش (از جمله در نخستین سطر از رسالة شرح زیج جدید سلطانی ، نسخة شمارة 1/321 کتابخانة وزیری یزد) او را حنفی دانسته اند و قربانی (ص 173) نیز، برهمین اساس ، او را بر این مذهب دانسته است . اما بعضی نیز او را شیعه گفته اند (آیتی ، همانجا). ناجی نصرآبادی (ص 43) با استناد به بخشی از دیباچة کتاب ابعاد و اجرام بیرجندی ، او را شیعه دانسته ، و عبدالحسین حائری (ج 19، ص 364) نیز، با استناد به بعضی نوشته های بیرجندی دربارة استخراج وقت ظهر و عصر، قرائنی برای شیعه بودن او برشمرده است . در هر صورت ، به نظر می رسد که اشتهار بیرجندی به تشیع ، بیش از شهرت وی به حنفی مذهبی بوده است ، به طوری که آقابزرگ طهرانی در الذریعه و طبقات اعلام الشیعه ، به معرفی و بررسی بسیاری از کتابهای بیرجندی پرداخته است . نوشتة آقابزرگ در طبقات (ص 125) تنها جایی است که بیرجندی را عبدالعلی بن نظام الدین معرفی کرده در حالی که در سایر منابع نظام الدین جزئی از نام خود بیرجندی دانسته شده است نه نام پدر وی .

وجود چند بیرجندی در زمانهای مختلف ، باعث شده است که بعضی از آثار آنان به عبدالعلی بیرجندی که از همه مشهورتر است نسبت داده شود. یکی از این افراد عبدالعلی بیرجندی بُجدی ، از پیروان مذهب حنفی ، است که آیتی (ص 207) از او نام برده است . میرزا محمدعلی بن محمد اسماعیل قاینی بیرجندی (متوفی 1305) نیز با عبدالعلی بیرجندی یکی دانسته شده و کتابی از او به عبدالعلی نسبت داده شده است ( رجوع کنید به ادامة مقاله ).

عبدالعلی بیرجندی از محضر استادان بزرگی بهره برد؛ به روایت خواندمیر (ج 4، ص 615) علم حدیث را نزد خواجه غیاث الدین کاشانی (متولد 832) و فنون حکمی را نزد منصوربن معین الدین کاشی ، همکار غیاث الدین جمشید کاشانی ، و سایر علوم را نزد کمال الدین قنوی آموخت . ملامسعود شروانی و سیف الدین تفتازانی نیز از استادان او به شمار می روند (ناجی نصرآبادی ، ص 42). او را استاد شیخ بهایی دانسته اند (آیتی ، ص 206) که با توجه به زمان تولد شیخ بهایی (953) نادرست است (احمدی بیرجندی ، ص 24). امین احمد رازی (ج 2، ص 326) از بیرجندی با عنوان «جامع علوم معقول و منقول » یاد می کند و می نویسد: «جهت معیشت اولاد خود هشتاد ساله تقویم استخراج نموده .» برای مرگ بیرجندی تاریخهای مختلفی ذکر شده است (احمدی بیرجندی ، ص 33) اما تاریخ پایان یافتن تعدادی از کتابهایش ، مرگ وی را در934 تأیید می کند (قربانی ، همانجا؛ منزوی ، 1374 ش ، ج 1، ص 165).

وی دارای تالیفات بسیاری در زمینه ریاضیات و ستاره شناسی به زبانهای فارسی و عربی بوده که برخی از آنان در کتابخانه های انگلستان و هند نگهداری می شوند. آثار وی عبارتند از :

.اسطرلاب ، به فارسی ، که آن را به نامهای بیست باب در معرفت اسطرلاب و تحفه حاتمیه نیز معرفی کرده اند. این اثر در جمادی الاولی 900 نوشته شده است . نسخه ای از این رساله در موزه بریتانیا نگهداری می شود.

شرح مختصر الهیئه ، به عربی ، شرحی است بر ترجمه عربی خواجه نصیرالدین طوسی از سی فصل در معرفت تقویم خود, با نام مختصر الهیئه . نسخه ای از آن به شماره add3589 در دانشگاه کیمبریج وجود دارد.

المختصر فی بیان آلات الرصد، به عربی. تنها نسخه شناخته شده این کتاب در کتابخانه آصفیه در هندوستان نگهداری می شود.

شرح التذکرة النصیریة فی الهیئة ، به عربی ، تألیف در سال ۹۱۳ هجری قمری، شرحی است بر التذکرة النصیریة فی الهیئة خواجه نصیرالدین طوسی است . در سال ۱۱۴۲ هجری قمری (۱۷۲۹ میلادی) نایاناسو کهوپادیایه ، این کتاب را به زبان سانسکریت ترجمه کرده است.

ابعاد و اجرام ، به فارسی ، در بیان ابعاد و مسافتهای زمین و بعضی مسائل فلکی . این کتاب اجرام سفلی و اوضاع اجرام علوی ، مسالک و ممالک و مساحت سطوح اجسام نیز نامیده شده است

شرح بیست باب در معرفت اسطرلاب ، به فارسی ، تألیف در سال ۸۹۹ هجری قمری، شرحی است بر رسالة خواجه نصیرالدین طوسی در اسطرلاب

الحاشیه علی شرح الملخص ، تألیف بعداز سال ۹۲۱ هجری قمری، حاشیه ای است عربی بر شرحی که قاضی زاده رومی بر رسالة الملخص فی الهیئة چغمینی نوشته است.

کشاورزی نامه ، به فارسی ، که به نامهای فن کشت و زراعت ، رساله در فلاحت و ارشاد الزراعه نیز نامیده شده است.

بیست باب در معرفت تقویم

ترجمة تقویم البلدان ِ ابوالفداء

رساله در هیئت, به فارسی

رسالة فی آلات الرصد ، به عربی

شرح آداب المناظره ، به عربی, که در باب منطق است.

شرح الشمسیة ، به عربی که در باب ریاضیات است.

شرح الفوائد البهائیة ، به عربی , که در باب ریاضیات است.

شرح المجسطی یا شرح تحریر المجسطی ، به عربی

شرح زیج جدید سلطانی ، به فارسی

شرح الدرّالنّظیم فی خواص القرآن الکریم ، به عربی

خراسان جنوبی به مرکزیت بیرجند که بر اساس  رای نما یندگان مجلس شورای اسلامی در تاریخ 29/1/83 از خراسان بزرگ منتزع شد دارای چهار شهر ستان قاین -  نهبندان- سربیشه – سرایان می باشد.

این استان شرقی از شمال با خراسان رضوی, از شرق با سیستان و بلوچستان و کشور افغانستان, از جنوب با کرمان وسیستان و بلوچستان ,از غرب با یزد و خراسان رضوی مرز مشترک دارد.

با متوسط 167 میلیمتر دارای آب و هوای بیا بانی  همراه با تا بستا نهای گرم  و زمستان های سرد است و هیچ رود خانه دائمی در این استان وجود ندارد .دره های اطراف رشته کوه باقران و رشته کوه مومن آباد و روستای درمیان جز مناطق ییلاقی و خوش آب وهوای استان می باشد .لازم به تاکید است زیبا ترین روستا ها در شمال وجنوب رشته کوه مومن آباد و در بین دره ها وجود دارند وبه خاطر لطافت آب وهوا و آب شیرین قنوات و چشمه ها را تجمع کثیری را پدید آورده اند. مهمترین محصولات کشاورزی زرشک و زعفران و عناب است.

آثار وا بنیه تاریخی و کهن این سر زمین حاکی ازعظمت و دیرینگی فرهنگ و تمدن اقوام ساکن در این منطقه است و موکد این امر که از لحاظ علم و فرهنگ و معرفت از درخشان ترین نقاط ایران زمین می باشد .

بر اساس کتیبه های هخامنشی و نوشته های برخی از مورخان یونانی (قهستان) خاستگاه  یکی از اقوام ایرانی به نام (ساگارت) بوده و بخشی از چهاردهمین ساتراپ هخا منشی به شماره می آمده ,هرودت مورخ بزرگ قرن پنجم ق.م به این قوم اشاره داشته می نویسد : آنها در ردیف اقوام شرقی هستند و از سکنه ساتراپ چهاردهم هخامنشی به شمار می روند(( در سفرنامه سرپرستی  سایکس  آمده: در 328 ق.م  هزار نفر از مدافعان  شهر قائن  به مقابله با لشکر اسکندر  در آمدند)) دکتر بلوو  گلد اسمید  اعتقاد داردکه:() قلعه  کوه قائن  در عهد هخا منشیان همان کاخ سلاطین قهستان یا آرتاگو انابوده است.)) به خبر نوشته ها و قراین تاریخی  مستند کتیبه حاضر))( کال جنگال) به عنوان یک سند و مدرک بسیار معتبر نشان می دهد که در دوران حکومت اشکانیان قهستان از ایالات شاهنشاهی اشکانی و خوسف ( بخشی از بیرجند) ساتراپ نشین این منطقه بوده است در دوره ساسانیان منطقه قهستان  ایالتی بوده است هر چند گاهی فرمانروای این منطقه را ( هپتا لیان ) به عهده داشته اند ودر بین شهر های هرات و نیشابور همیشه مایه دل گرمی و پشتوانه قدرت جهت  حکومت مرکزی بوده است .

بر سنگ نگاره ها و کتیبه ( لاخ مزار)  واقع در روستای ( کوچ) بیر جند که به خط پهلوی ساسانی است نام های (( آخشنواز پادشاه هپتالی )) و (( قباد ساسانی ))  و همچنین صحنه بزم و عروسی قباد با دختر آخشنواز و چهره چند شخصیت هپتالی که دلیل واضحی بر حضور هپتال ها در خراسان جنوبی است به چشم می خورد .

و اما قائن  بر اساس گفته اصطخری  به دوره ساسانی و در سال 340 ه.ش مر کز قهستان بوده و مذهب آن خطه شیعه بوده است و جیهانی در 375 ه از سه دروازه شهر به نام های (در کون, در کلاوج, درزقان) نام برده است .ناصر خسرو که در سال 440 ه.ق به قائن سفر کرده است آن راشهری بزرگ با خندقی گرداگرد آن و مسجد بزرگی در داخلش معرفی نموده است  مارکوپولو نیز هوای آن جا را  معقول دانسته یاقوت حموی ومقدسی آن جا را بندر خراسان و خزانه کرمان نامیده اند در سال 29 ه.ق حاکم منطقه قهستان در مصاف با اخنف بن قیس شکست خورد و قهستان توسط مسلمانان فتح شد و از ان زمان به بعد (تا سال 259ه.ق) خلفای عباسی بر این منطقه حکمرانی کردند.

منطقه مدتی توسط والیان خلفا اداره می شد وچندی نیز جزو قلمرو طاهریان بود.یعقوب لیث نیز به هنگام فتح نیشابور موفق به فتح قهستان شده حاکمی را بر این منطقه گماشت و تا سال 299ه.ق خاندان صفاری بر آن حکومت  را ندند .پس از آن مدتی به تصرف امرای محلی سیستان در آمد و از زمان حسن  صباع  تا تهاجم هلاکو خان مغول در دست حکام اسماعیلی بود که بعد ازالموت دومین مقر سیا سی اسما عیلیان بشمار می رفت.از مشهورترین قلاع  اسماعیلیان  در این منطقه می توان به  قلعه کل حسن صباح  و قلعه مو من ابا د(بر اساس  مستندا ت تار یخی)قلعه  شاه  دزقلعه کوه , قلعه  کوه گرگ- قلعه مسلمانان و کا فران,قلعه  دختر نو غاب, قلعه  قلاع سرا یان اشاره  کرد.

در  نتیجه حمله مغولان سراسر خراسان جنوبی جز شهر  قائن که بدلیل سیا ست  حا کم ان دچار  مشکل  زیادی نشد  ویرانی فرا وانی  را متحمل گشت. اما  از دوره   صفویه  به بعدجهت رسمیت یا فتن مذهب  شیعه در  ایران از ان  جائی  که قائن پنا هگاه شیعیان بود  بیشترمو رد تو جه دولت   واقع شد و  رواج  اقتصاد و تجارت رو نق داد وستد و  فزونی کا روانهای  تجاری   همگی مو جبات رشد اقتصادی منطقه را فراهم سا خت.

با روی  کار امدن صفویه مر کزیت قهستان از  قائن به بیرجند منتقل  شد و این  شهر و  روستا های  اطرا فش رونق  و ابادانی تازه ای گرفت تا انجا که تو سعه اقتصادی, اجتماعی ,سیاسی و نظامی و فرهنگی ان  در اثار بجای  مانده از ان دوران کا ملا مشهود است برای اولین بار نام بیرجند در کتاب  ارزشمند (معجم البلدان)در قرن هفتم ه.ق  ذکر شده و از ان بعنوان زیباترین  بلدیه  قهستان  یاد شده  است. یا قوت حموی ,احمد مقدسی ,حمد الله مستوفی ,حافظ ابرو نیزاز بیر جند نام برده اند. اثار باقیمانده  از دوره  صفویه و بعد از ان هر  کدام ازغنای فرهنگی , مذهبی, سیاسی و نظامی، نشانه منحصر به فردی هستند  .

وجه  تسمیه شهرستانهای استان

بیرجند - در برخی از کتب برکند آمد ه و بعضی  چون بیزن را بنیان گذار اولیه آن می دانند از ان به بیزن یاد کر ده که با تکرار زیادو به مرور ایام به  بیرجند تبدیل شده است .در فارسی با ستان کلمه بیرجند مرکب از دو واژه (بیر)بمعنای صاعقه و طوفان و (جند یا کند)بمعنی شهر و دیه است اولین بار معجم البلدانان را بیرجند نامیده است .

سربیشه - بر وزن اندیشه بودو در مورد آن سه نظریه وجود دارد :

1-     در قسمت جنوبی  ان زمین ابخیزو سر سبزی وجود داشته و چون شهر بر مدخل ورودی این محل سر سبز واقع شده ان را سر بیشه گویند.

2-    در قدیم جایگاه و مامن سار (پرنده)بوده و در گذر ایام به  سر بیشه مخفف شده است

3-   چون این شهر در ارتفاع 1900 متری سطح از سطح دریا  قرار دارد و در نتیجه هوای سرد بر ان حاکم  است سرد بیشه  نامیده شد که به مرور سر بیشه شده است.

نهبندان- نه یا نیه در فارسی به شهر معنی شده است و در گذشته بیشتر تواریخ از این سرزمین به همان (نه)یا (نیه)یاد کرده اند و از ان جائی که در 75 کیلو متری  شرق(نه)زندان مشهور حاکم سیستان با نام (بندان)قرار داشته پس برای معرفی بهتر ان (نه) بهترین انتخاب همان (نه بندان)بوده است.

سرایان- در گویش محلی منزل را(سرا) می نامیده اند و از ان جائی که  بناهای زیادی در ان قرار دارد به(سرایان)یعنی منزلها یا سرا ها مشهور گشته است.

اثار تاریخی فرهنگی بجای مانده از ادوار گذشته در گوشه و کنار قهستان توجه هر تازه واردی را نا خود اگاه به خود جلب می کند.

کشفیات اخیر باستان شناسان حاکی بر این است که نواحی مزبور محل سکونت و معبر انسانهای پیش از تاریخ بوده رد پای قوم سا گارتی نیز در ان به یادگار مانده است سنگ نگاره (لاخ مزار)در روستای کوچ با به همراه داشتن نقوش انسانی و حیوانی علائم و نمادها و خطوط تصویری و کتیبه زیبای خود با نوشته های پهلوی  ,عربی و فارسی مهر تائید محکمی است. سنگ نگاره (کال جنگال)در ارتفاعات (رچ)بخش خوسف به لحاظ زیبا یی نقوش اهمیت زیا دی دارد و بر دل ان نبرد مردی پارتی با یک شیر نقش  بسته است.

اثار و ابنیه تا ریخی حاضر نشان از عظمت و دیرنگی فرهنگ و تمدن اقوام ساکن در منطقه را دارد . وجود علمای فاضل و عرفای کامل نشانگر در خشش ستاره منطقه در اسمان علم و فرهنگ ایران زمین است . تاریخ بیرجند  با اساطیر ایران عجین شده و هر جا سخن از قهستان و بیرجند امده تداعی کننده نام سام بن نریمان که او را بنیان گذاراولیه این خطه می دانند می باشد.

نامهای باستانی فراوانی در این منطقه یافت می شوند که بر گرفته از تاریخ دیرین ایران زمین است نامهائی چون:گیو , گل, چهکند,نو فرست, چاج ,اسفزار , نوکند, فورگ,.....وحتی بیرجند ,قائن ,نهبندان و خوسف جزونامهای باستانی و قدیمی می باشد.

بسم الله الرحمن الرحيم

    شايان ذكر است كه با عنايت به پيش آمد معجزة قرن حاضر، يعني انقلاب شكوهمند اسلامي و سپس تهاجم دشمنان به كيان جمهوري اسلامي و وقوع جنگ تحميلي كه مصادف با آغاز جواني اين جانب و سرمستي از خم خمخانة خميني كبير بود، علاوه بر حضور در صحنه هاي گوناگون انقلاب به مدت دو سال از عمر خويش را نيز به صورت مستمر و بعد هم به صورت متفرقه در جبهه هاي دفاع مقدس در مناطق جنگي گذراندم .

الف : مسؤوليت ها :

1ـ مسئول مركز بزرگ اسلامي شمال غرب كشور

2ـ مشاور فرهنگي وزارت فرهنگ و آموزش عالي

3ـ مشاور فرهنگي دانشگاه تربيت مدرس تهران

4ـ مسؤول امور هماهنگي و پي گيري دفاتر نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها

5ـ معاون فرهنگي مركز رسيدگي به امور مساجد

 ۶ـ عضو مركز اعزام مبلّغ به دانشگاه ها‌

7ـ عضو شوراي علمي گروه دائرة المعارف هاي قرآني مركز فرهنگ و معارف قرآن دفتر تبليغات اسلامي حوزة علميه قم 

8ـ مسئول طرح بزرگ فرهنگ قرآن و علوم مركز فرهنگ و معارف قرآن

9ـ استاد راهنما و مشاور و ناظر تعداد چشم گيري پايان نامه هاي دانشجويان در زمينه هاي علوم قرآني و فلسفة اسلامي .

 ۱۰-هیئت علمی پژوهشگاه علوم وفرهنگ اسلامی

ب : تأليفات :

1ـ همــكاري در تدوين فرهنگ قرآن (كليد راهيــابي به مفاهيم قرآن كريم) كه پيش بيني مي شود به حدود چهل جلد برسد . (انتشارات دفتر تبليغات اسلامي حوزة علمية قم 1379)

2ـ آزادي در قرآن كريم تك نگاري دائره المعارف بزرگ قرآن كريم . (انتشارات زعيم 1383)

3ـ شركت در تأليف دائرة المعارف بزرگ قرآن كريم با نگارش مقــالة “ آزادي” در جلد اوّل “استعمار” و“بت پرستي” درجلدهاي 2 و3 و نيز نظارت علمي بر اين طرح عظيم علمي، ‌معنوي انتشارات دفتر تبليغات اسلامي قم 1382

4ـ “كوثرگرايي و تكاثر طلبي در قرآن” طرحي كه زير نظر گروه پژوهش هاي نوآمد مركز فرهنگ و معارف قرآن تأليف شده است . (1384)

5ـ “مباني عزّت در قرآن ” انتشارت ثقلين (1382)

6ـ “مسجد در فرهنگ و تمدن اسلامي” انتشارات ثقلين (1382)

ج :كتاب هاي آمادة نشر :

1ـ فرهنگ آيات الاحكام قرآن كريم

2ـ صاحبان خرد ناب از منظر قرآن كريم

3ـ اصول و مباني تفسير قرآن

4ـ سيماي ولايت در متون و فرهنگ اسلامي

د :مقـــالات :

1ـ درآمدي بذ رابطة قرآن و علوم ـ معرفت شماره 73

2ـ روشنفكران سكولار اسب هاي چوبي استعمار ـ كوثر

3ـ نظام آموزشي مساجد ـ مسجد شمارة 87

4ـ سير مطالعاتي آثار استاد شهيد مطهري(ره)

5ـ دائره المعارف قرآن كريم در يك نگاه ـ معرفت 83

6ـ چالش هاي موجود در مساجد جهان اسلام و ايران اسلامي ـ مجموعه مقالات اوّلين همايش جهاني مساجد انتشارات ثقلين 83 

‌هـ : تدريس :

1ـ تدريس تفسير و اعتقادات دروس عمومي حوزة علمية قم

2ـ تدريس علوم حوزوي مدرسة معصوميه 77 ـ 73

3ـ تدريس علوم حوزوي مدرسة عترت 77 ـ 73

4ـ تدريس دروس معارف دانشگاه ـ دانشگاه بيرجند 71 ـ 70

5ـ تدريس دروس معارف ـ دانشگاه هنر تهران 77 ـ‌73

6ـ تدريس دروس معارف ـ دانشگاه علامه طباطبائي 77 ـ 75

7ـ تدريس علوم قرآن ـ دانشگاه تربيت مدرس تهران ـ 76 ـ 73

8ـ تدريس معارف قرآن ـ مركز جهاني علوم اسلامي 81 ـ 80

9ـ تدريس تفسير قرآن ـ مركز تخصصي تفسير حوزة علمية قم 81 ـ 80

 ۱۰- تدریس آیات الاحکام در دانشگاه ادیان ومذاهب