عقل می‌فهمد و می‌فهمد که می‌فهمد، وقتی هم نمی‌فهمد می‌فهمد که نمی‌فهمد. عقل به حقانیّت مافوق خود(دل یا وحی) اعتراف می‌کند و خود را تسلیم او می‌کند. بنا بر این عقل موجودی دو ساحتی است: ساحت آگاهی، ساخت خودآگاهی. یعنی هم علم دارد هم علم به علم و جهل خود. به حدّ خود و به محدودیّت‌های خود نیز علم دارد. 

غزالی گفته: «عقل تنها حاکمی است که هیچ وقت عزل نمی‌شود». حتّی کسی که مخالف عقل است در مخالفتش از عقل استفاده می‌کند. یعنی با مرتبه‌ای از عقل به مخالفت با مرتبه‌ی دیگر می‌پردازد، یا با نوعی عقلانیّت به جنگ با عقلانیّت دیگر می‌پردازد.

اللهم البيت بيتك و الحرم حرمک و العبد عبدک

  "خدايا، اين خانه، خانة تو است و اين حرم، حرم تو است." 

 واين بنده،بنده ذليلي..که از خود و نفس خويش به سوي تو گريخته است. تو گويي اينجا مرکز آفرينش است، و اين طواف، تمثيل حرکت سبحاني عالم وجود است. يعني که کائنات بر محور وجود مطلق حق مي‌گردد و حکايت اين انسانهاي شيدايي که سر از پا ناشناخته گرداگرد بيت‌الله طواف مي‌کنند، تفسير عيني اين آيت است که «يسبح لله ما في‌السموات والارض» و تو اي انسان، به ياد آر که هم‌اکنون بر کوکبه ارض، گرداگرد خورشيد و در عمق آسمان لايتناهي شناوري. و از دل ذره تا بي نهايت اين آسمان، لايتناهي، همه جا، همه‌ چيز در طواف است، و همه مي‌چرخند و از يک مدار وضعي به گرد خويش، به مدار بزرگتري بر گرد خورشيدها منتقل مي‌شوند و تو گويي که اين همه، تمثيل اين معناست، که تو اي انسان بايد از مدار معرفت نفس خويش به مدار معرفت، رب منتقل شوي که فرمود: «من عرف نفسه فقد عرف ربه». مجموعه مناسک حج، تمثيلي جامع است از سير روحي انسان‌هاي متکامل در سير الي‌الله و اين چنين است که مناسک حج، از طواف آغاز مي‌شود و به طواف خاتمه مي‌يابد، و به کمال مي‌رسد. و سر اينکه حجت خدا علي (ع) در کعبه متولد مي‌شود همين‌جاست، يعني که کعبه جسم است و روح آن، حجت خدا و انسان کامل است و تو نيز بايد با اتمام مراحل و موقف حج به کمال برسي و مدار رجعت تو به مبدأ و معاد کامل شود. انالله‌و‌انا‌اليه‌راجعون

امام صداقت صادق سلام الله علیه گذشته از مزایای عامّه امامت و ولایت، ویژگی خاصی دارد که همانند هر یک از ائمه علیهم السّلام مظهر نامی مخصوص از اسماء حسنای حق‌اند.

  امام صداقت صادق سلام الله علیه گذشته از مزایای عامّه امامت و ولایت، ویژگی خاصی دارد که همانند هر یک از ائمه علیهم السّلام مظهر نامی مخصوص از اسماء حسنای حق‌اند. حضرتش که به صادق ملقّب شد، انسانها را به فراگیری صدق دعوت می‌کند و چنین می‌گوید : تعلّموا الصّدق قبل الحدیث (1)؛ قبل از سخن گفتن، ادب صداقت را بیاموزید. خواه سخن مربوط به امور نظری باشد، حقّ بگوئید؛ خواه مربوط به امور عملی باشد، صادق باشید. تا انسان میزان صدق نشد، آگاه نیست. وقتی به صداقت آگاه نشد، معیار سخن در اختیار او نیست. نه می‌تواند سخن بگوید، نه می‌تواند سخن سخنوران را بسنجد. زیرا معیار سخن، صدق است و این صدق با جان انسان صادق عجین است و تا روح صادق نبود، هرگز انسان میزان سخن نخواهد داشت. تعلّموا الصّدق قبل الحدیث. ‌‌

كليد واژه «خرد» در شاهنامه به همسان «رندي» در ديوان حافظ است؛ با هزار و يك تفاوت در اجزاء و عناصر سازنده آنها. اما همان گرانيگاهي كه رندي در ديوان حافظ، اشغال كرده، خرد و خردمندي شاهنامه را آشيانه خود كرده است. اين همه تكيه و تاكيد بر خرد و خردگرايي، به قطع او را از جزم انديشان اشعري مسلك، دور مي كند: اگر چه مذهب رسمي و شناسنامه اي او، همين باشد. اما عقل و خردي كه شاهنامه را پر كرده است. از نوع اعتزالي آن نيز نيست. در شاهنامه، ابياتي است كه نزديكي فردوسي را به كساني همچون واصل بن عطا و يا زمخشري و ابن ابي الحديد، شبيه و مانند مي كند؛ همچون:

به بينندگان، آفريننده را      نبيني مرنجان دو بيننده را³

     «اي مسلمانان! از چهل سال پيش به شما پند و نصيحت مي دهم. در اين زمان دراز هر چه وعظ و نصيحت به شما كردم، فردوسي خلاصه آن را در يك بيت بيان داشته است و آن بيت چنين است:

ز روز گذر كردن انديشه كن      پرستيدن دادگر، پيشه كن

     اگر شما نيز بر اين عمل كنيد، هيچ وعظ و نصيحت ديگر براي شما لازم نيست!¹

ما از جانب خداي تعالي مأمور ممالك اسلامي و استقلال آنها هستيم و ترك نصيحت و سكوت را در مقابل خطرهايي كه پيش بيني مي شود، براي اسلام و استقلال مملكت جرم مي دانيم، گناه بزرگ مي شماريم.

علي عليه السلام نظارت بر بيت المال را از وظايف اصلي و اساسي حاكم اسلامي مي داند. از اين رو دخل و خرج بيت المال را مستقيما تحت نظارت خويش قرار داد و با متخلفان از احكام اسلامي برخورد شديد كرد و از آنان در باره نحوه جمع آوري و چگونگي خرج و هزينه بيت المال پرسيد و از كوچكترين تخلفشان چشم نپوشيد و در مواردي متخلف را عزل مي كرد.

در اين بخش به پاره اي از مطالب نهج البلاغه در اين باره اشاره مي شود.

1 ـ حسابرسي از كارگزاران

1-1 در نامه چهلم خطاب به برخي از كارگزاران مي نويسد:

بلغني انك جردت الارض فاخذت ما تحت قدميك و اكلت ما تحت يديك ! فارفع الي حسابك ! و اعلم ان حساب الله اعظم من حساب الناس؛ (38).

به من خبر رسيده كه كشت زمينها را برداشته و آنچه را كه مي توانستي گرفته و آنچه در اختيار داشتي به خيانت خورده اي ! پس هرچه زودتر حساب اموالت را براي من بفرست ! و بدان كه حسابرسي خداوند از حسابرسي مردم سخت تر است.

علي‌ رضائي‌ بيرجندي‌

 بي‌ترديد اصلي‌ترين‌ خاستگاه‌ پيدايش‌ قيام‌ عزّت‌آفرين‌ عاشورا قرآن‌ وانديشه‌هاي‌ عزّت‌آفرين‌ آن‌ در روح‌ و جان‌ امام‌ حسين‌(ع) و ياران‌ فداكارش‌ بوده‌ است‌.امام‌ حسين‌(ع) علاوه‌ بر دارابودن‌ منصب‌ عزّت‌آفرين‌ امامت‌ به‌ فرمودة‌ پيامبر6 كه‌حسين‌ از من‌ است‌ و من‌ از حسين‌، خوب‌ مي‌دانست‌ پيامبر6 به‌ عنوان‌ مظهر رحمت‌گستردة‌ الهي‌ علت‌ محدثة‌ نعمت‌ عظيم‌ قرآن‌ و مبيّن‌ آن‌ بوده‌ است‌ و آن‌ حضرت‌ به‌ عنوان‌مظهر رحمت‌ واسعة‌ الهي‌ رسالت‌ حفظ‌ و نگه‌داري‌ آن‌ را بر عهدة‌ وي‌ گذارد و او كه‌ عاشق‌قرآن‌ است‌. و بايد به‌ عنوان‌ علت‌ مبقيه‌ آن‌ عمل‌ نمايد؛ به‌ همين‌ دليل‌ «سيد الاباء»(آقاي‌ نه‌ گويان‌ عالم‌ به‌ ستمگران‌) ابتدا با الهام‌ از پيام‌ الهي‌ در قرآن‌ كه‌ (فاصبر ان‌ّوعدالله ولا يستخفنّك‌ الذين‌ لا يوقنون‌)؛ آنان‌ كه‌ به‌ خدا و قيامت‌ يقين‌ ندارند، هرگزنبايد تو را خفيف‌ و سبك‌ سازند (و عزّت‌ تو را پايمال‌ كنند)، به‌ نفي‌ طاغوت‌ پرداخت‌ و به‌جان‌ گرامي‌ خويش‌ قسم‌ ياد كرد كه‌ امام‌ نيست‌ مگر كسي‌ كه‌ به‌ قرآن‌ عمل‌ نمايد.

 بیش از یک ماه از مرگ دکتر جعفر شهیدی می‌گذرد. به مجرد شنیدن خبر، این روزنوشت به یادم آمد؛ اما فرصت نوشتن آن پیش نیامد.
نوع نگاه ما به تاریخ و توسعه‌نیافتگی آن از عوامل عقب‌ماندگی جوامع ما است. تاریخ تا چند دهه پییش در ایران از زمره علوم به شمار نمی‌رفت و تنها به ثبت وقایع می‌پرداخت. مورخ نقال بود و کتاب‌های تاریخ آکنده از شنیده‌های معتبر و نامعتبر بود. هیچ گونه تحلیلی در تاریخ جایی نداشت. البته نمونه‌هایی چون ابوریحان بیرونی در کتاب‌هایی چون: «الآثار الباقیة» و «ماللهند» و نیز ابن‌خلدون در مقدمه‌اش را باید جزو استثناءهایی شمرد که هرگز به یک جریان تبدیل نشدند. تازه ابن‌خلدون نیز که در مقدمه‌اش به مورخان سابق خرده فراوان گرفت و آنان را به نقالی و تقلید و تحلیل‌گریزی متهم ساخت، خود در نگارش تاریخ مانند گذشتگانش عمل کرد.

* پیامبرخدا(ص): هرکس که خداوند را بسیار تسبیح گوید و به بزرگی یاد کند و در عوض به مقدار کم بخورد و بیاشامد و بخوابد، فرشتگان مشتاق او می شوند. (تنبیه الخواطر، ج2، ص116)

* امام علی (ع) - در حکمت های منسوب به ایشان ــ : زندگی را برای خوردن مخواه، بلکه خوردن را برای زندگی بخواه. (شرح نهج البلاغة، ج 20، ص333، ح824)

* امام علی(ع) - در حکمت های منسوب به ایشان ــ : عاقل را بایسته است که به هنگام شیرینی غذا، تلخی دارو را نیز به یاد داشته باشد.(شرح نهج البلاغة،ج20،ص272،ح 149)

شما را سفارش می کنم به اینکه نمازهایتان را در بهترین و با فضیلت ترین اوقات آنها به جا بیاورید و آن نمازها با نوافل، 51 رکعت است؛ پس اگر نتوانستید، 44 رکعت بخوانید و اگر مشغله های دنیوی نگذاشت آنها را به جا آورید، حداقل نماز توابین را بخوانید [ نماز اهل انابه و توبه هشت رکعت هنگام زوال است ].

مرحوم علامه طباطبایی و آیت الله بهجت از ایشان نقل می کنند که می فرمودند: « اگر کسی نماز واجبش را اول وقت بخواند و به مقامات عالیه نرسد مرا لعن کند. »

حضرت‌امام صادق علیه السلام  فرمود:  علم‌ به‌ آموختن‌ نیست‌. علم‌ فقط‌ نوری‌ است‌ كه‌ در دل‌ كسی‌ كه‌ خداوند تبارك‌ و تعالی‌ اراده هدایت‌ او را نموده‌ است‌ واقع‌ می شود. پس‌ اگر علم‌ میخواهی‌، باید در اوّلین‌ مرحله‌ در نزد خودت‌ حقیقت‌ عبودیّت‌ را بطلبی‌؛ و بواسطه عمل‌ كردن‌ به‌ علم‌، طالب‌ علم‌ باشی‌؛ و از خداوند بپرسی‌ تا خدایت‌ ترا جواب‌ دهد و بفهماند. گفتم‌: ای‌ شریف‌! گفت‌: بگو: ای‌ پدر بنده خدا ( أبا عبدالله‌ )!

گفتم‌: ای‌ أبا عبدالله‌! حقیقت‌ عبودیّت‌ كدام‌ است‌؟ گفت‌: سه‌ چیز است‌:

خرد رهنمای و خرد دلگشای

خرد دست گیرد به هر دو سرای
خرد چشم جان است چون بنگری

 تو بی‌چشم شادان جهان نسپری
از اویی به هر دو سرای ارجمند

 گسسته‌خرد پای دارد به بند
حکیما چو کس نیست گفتن چه سود؟ 

از این پس بگو کافرینش که بود؟
به گفتار دانندگان راه پوی

 به گیتی بپوی و به هر کس بگوی
کسی کو خرد را ندارد ز پیش

 دل گردد از کرده‌ی خویش، ریش
همیشه خرد را تو دستور دار

 بدو جانت از ناسزا دور دار

سپاس تو را

  که به هر انسانی سپری از تنهایی  بخشیده ای

  تا هر گز فراموشت نکند

 حقیقت تنهایی تویی

 وتنها نام توست که این تنهایی را راهنماست

 پس تنهایی ام را نیرو ببخش

 زیرا با نام توست که این انزوا شفا می یابد

با نام تو که فراتر از هر آرامشی است که در جهان می شناسم

تنها با نام تو می توانم در برابر تند باد زمان ایستادگی را

 آری ، وقتی این تنهایی در تو و از توست

  میتوانم گناهانم را به دست بخشندگی تو بسپارم

 تنها با نام تو می توانم در برابر تند باد زمان ایستادگی را

                                                                                   لئونارد کوهن

به قول مولوي :
اين بهار نو ز بعد برگ ريز
 هست برهان بر وجود رستخيز
آتش و باد، ابر و آب و آفتاب
 رازها را مي برآرند از سراب
در بهاران رازها پيدا شود
 هر چه خورده است اين زمين رسوا شود
بر دمد آن از دهان و از لبش
 تا پديد آيد ضمير و مذهبش
رازها را مي کند حق آشکار
چون بخواهد رست تخم بد مکار

به یاد داشته باش هر وقت دلتنگ شدی به آسمان نگاه کن. کسی هست که عاشقانه  ترا می نگرد و منتظر توست. اشکهایت را پاک می کند و دستانت را صمیمانه می  فشارد. تو را دوست دارد فقط به خاطر خودت. و اگر باور داشته باشی می بینی  ستاره ها هم با تو حرف می زنند. باور کن که با او هرگز تنها نیستی. فقط کافی  است عاشقانه به آسمان نگاه کنی

 معاشران گره از زلف يار باز کنيد
شبي خوش است بدين قصه‌اش دراز کنيد
حضور خلوت انس است و دوستان جمعند
و ان يکاد بخوانيد و در فراز کنيد
رباب و چنگ به بانگ بلند مي‌گويند
که گوش هوش به پيغام اهل راز کنيد
به جان دوست که غم پرده بر شما ندرد
گر اعتماد بر الطاف کارساز کنيد
ميان عاشق و معشوق فرق بسيار است
چو يار ناز نمايد شما نياز کنيد
نخست موعظه پير صحبت اين حرف است
که از مصاحب ناجنس احتراز کنيد
هر آن کسي که در اين حلقه نيست زنده به عشق
بر او، نمرده به فتواي من نماز کنيد
وگر طلب کند انعامي از شما حافظ
حوالتش به لب يار دلنواز کنيد

1 – عشق معطوف به غیر از خود است. در حالیكه محور هوس خود فرد و لذت اوست. در حالیكه در عشق، توجه به حالتها و لذتهای خود نیست. و خواست و شرایط معشوق جایگزین خودخواهی فرد می شود.
جمله معشوق است و عاشق پرده ای
زنده معشوق است و عاشق مرده ای
2 – هوس پاسخ به یك نیاز جسمانی و روانی است، مثل نیاز به آب، نیاز به اكسیژن ، نیاز به غذا. ولی عشق فراتر از یك چنین نیازی هست. عشق فراهم آورنده رشد وشكوفایی فرد است. لذا فردعاشق خود را خوار نمی كند، كوچك نمی كند. عشق عزّت و احترام دارد و این احترام از روی بی نیازی و بزرگی عشق حاصل می شود.